मिथिलाञ्चल सहित मधेसमा आज चौरचन पर्व मनाइँदै

गोपाल झा
भाद्र १४, मंगलवार
मिथिलाञ्चल सहित मधेसका जिल्लाहरुमा श्रद्धा र विधिपूर्वक आज साँमm चन्द्रमाको पुजा अर्थात चौरचन पर्व मनाइँदैछ ।
भदौ शुक्लपक्ष चतुर्थीका दिन आज खासगरी मधेशी र थारु समुदायले बिशेष महत्वका साथ चन्द्रमा तथा गणेशका पुजा अर्चना गर्दै चौरचन पर्व मनाउने गर्दछन् ।
यस वर्ष तिथि फरक भएपनि हरितालिका तीज र चौरचन पर्व आज एकै दिन परेको छ ।
आज पर्वका दिन पूजामा सहभागी हुने परिवारका एक जना महिला सदस्य दिनभरी उपवास बसेर साँझपख गणेश र चन्द्रमाको विधिपूर्वक पूजा गर्ने परम्परा छ ।
यस पर्वमा सूर्यास्तपछि गाईको गोबरले लिपपोत गरी मिथिलान्चलमा चामलको पिठोले आँगनमा बनाईएको अरिपन माथी द्विप प्रज्ज्वलन गर्दै उपवास बसेको ब्रतालुले धरमै बनाईएको बिभिन्न प्रकारका मिष्टान , पुरी पेरुकिया खजूरी लगायतका समग्री सहित केरा ,खिरा , नारीयल, मकैका बाला र अनार जस्ता आफ्नै बारीमा पाईने फलफुलहरुका साथै यस पर्वमा नयाँ माटोको भाँडामा जमाइएको दही, प्रसादको रुपमा चन्द्रमालाई अर्पण गरेरे पर्व समापन हुने परम्परा छ ।
यी मन्त्रोचारण गर्दै
दधि-शंख-तुषाराभं, क्षीरोदाणर्व-संभवम्। नमामि शशिनं भक्त्या, शंभोर्मुकुट भूषणम्।।’
सिंहः प्रसेनवमवधीत सिंहो जाम्बवताहतः । सुकुमारक मारो दीपस्तेह्राषव स्यमन्तकः ।
यस पर्बमा प्रसादका रुपमा राखीएका मिष्टान्न सहितका फलफुल हाथमा लिएर मात्रे चन्द्रमाको दर्शन गर्ने बिधान रहेको छ । आजका दिन खाली हाथ चन्द्रमाको दर्शन गर्नाले मिथ्या दोष लाग्ने धार्मीक मान्यता रही आएकाले हिन्दु धर्माबलम्बीहरुले आज मिष्टान्न लगायत फलफुल लिएर मात्रै चन्द्रमाको दर्शन गर्ने परम्परा रहेको छ ।
पूजा सकिएपछि पूजाका लागि आँगनमा बनाइएको चतुष्कोण यज्ञस्थलमै बसेर घरका पुरुष सदस्यहरु प्रसाद ग्रहण गर्छन् ।
चौरचन पर्व मधेसको पारम्परिक लोकपद्धतिमा आधारित पर्व हो । चौरचन पर्वमा न त कुनै भेदभाव हुन्छ, न त कुनै तामझाम । यस पर्वमा स्थानीयस्तरमा उत्पादन हुने अधिकांश कृषिजन्य सामग्रीहरुको प्रयोग हुने गर्दछन् ।
धार्मीक सास्त्र ग्रन्थ अनुसार भगवान श्रीकृष्णलाई आजकै दिन स्यमन्तक मणिको प्रसङ्गमा लागेको कलङक छुटेकोले यस पर्वको पौराणिक महत्व स्थापित भएको मानिन्छ ।
द्वापरयुगमा द्वारिकापुरीमा सत्रजित नामका व्यक्तिले भगवान सूर्यको आराधना गरी निकै उत्कृष्ट स्यमन्तक मणि प्राप्त गरेको कथा श्रीमद्भागवात पुराणमा उल्लेख छ।